Monumenten zijn bouwwerken die vanwege hun cultuurhistorische waarde het waard zijn om zo goed mogelijk bewaard te worden. In het spraakgebruik is een monument overigens pas een monument 'als er monument op staat'. Met andere woorden: als zo’n bouwwerk officieel op een monumentenlijst is komen te staan.Er zijn verschillende lijsten waarvoor verschillende regels gelden. Monumenten heb je dus duidelijk in soorten. In Drenthe zijn dat de volgende vier soorten.

• Rijksmonumenten
• Gemeentelijke Monumenten 
• Provinciale Monumenten
• Beschermd stads- en dorpsgezichten

Op www.cultureelerfgoed.nl onder monumentenregister kunt u nagaan of uw pand een rijksmonument is. Voor provinicale monumenten kunt u terecht op www.provincialemonumentendrenthe.nl  Voor de gemeentelijke monumenten op de website van de gemeenten Assen, Emmen en Meppel. Het Steunpunt Monumentenzorg en Archeologie kijkt het graag even voor u na.

Kijk voor een toelichting  bij de verschillende categorieën!

Rijksmonumenten

Rijksmonumenten zijn bouwwerken die tenminste vijftig jaar oud zijn en die ‘van algemeen belang zijn vanwege hun schoonheid, hun betekenis voor de wetenschap of hun cultuurhistorische waarde’. Ook moet een rijksmonument zijn ingeschreven in het zogeheten Monumentenregister van het rijk.

Aanwijzing rijksmonument
Aan de aanwijzing tot rijksmonument gaat een lange procedure vooraf. Eerst draagt een belanghebbende – meestal is dat de gemeenteraad - een pand voor als rijksmonument voor bij het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Uiteindelijk neemt de staatssecretaris van Cultuur de definitieve beslissing. 

Verbouwingen
Als een pand op de rijksmonumentenlijst staat, betekent dat niet dat er niets meer aan mag veranderen. Gebruiksmogelijkheden en economisch belang worden ook bij de beoordelen van de plannen betrokken. Het belangrijkste criterium bij de beoordeling is dat het karakter en de cultuurhistorische waarde niet onevenredig mogen worden aangetast. In 10 uitgangspunten voor het omgaan met monumenten wordt een aantal principes en uitgangspunten genoemd die aangeven hoe u in deze tijd met monumenten moet omgaan. Deze gelden als algemeen kader voor degenen die restauraties en wijzigingen aan monumenten moeten beoordelen. Maar zij dienen ook als richtlijn voor u als eigenaar.

Omgevingsvergunning
Bij verbouw van een rijksmonument heeft u een omgevingsvergunning nodig. Uw gemeente vraagt hierover advies van aan de Cie RKC  en indien er sprak is van (gedeeltelijke) sloop, reconstructie en herbestemming advies van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Indien het pand is gelegen buiten de bebouwde komt zal ook Gedeputeerde Staten advies geven. Uw gemeente beslist binnen 26 weken over uw aanvraag, dit noemen wij de uitgebreide voorbereidingsprocedure.

Financiering
De kosten voor instandhouding van monumenten zijn in bepaalde gevallen fiscaal aftrekbaar. Bent u eigenaar van een rijksmonument en van plan werkzaamheden uit te voeren om dit monument te onderhouden? Dan is het goed dat u zich verdiept in de nieuwe BRIM regeling. Via Brim kunt u namelijk in aanmerking komen voor een laagrentende lening of subisidie voor de onderhoudskosten. 

• Zie voor uitgebreide achtergrondinformatie over rijksmonumenten en de bijbehorende wet- en regelgeving de website van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.
• Veel informatie over de financiering vindt u ook op de site van het Nationaal Restauratiefonds.
• Of neem contact op met de afdeling Monumentenzorg van uw gemeente of met de helpdesk van het Steunpunt Monumentenzorg en Archeologie.
• Monumententaal Wonen : een helpende hand voor (nieuwe)  particuliere eigenaren van rijksmonumentale woonhuismonumenten
  Ben u op zoek naar informatie over bijvoorbeeld subsidiemogelijkheden, financering, fiscale voordelen, vergunningen, planning, architecten en specialistisch onderzoek?
  Ga dan naar www.monumenten.nl/inforamtiepakket voor de handige informatiegids Monumentaal Wonen. Deze informatiegids biedt u een helpende hand en geeft u inzicht in wat het betekent om een monument te bezitten en te onderhouden. Naast allerlei onderwerpen worden er in de gids ook andere relevante informatiebronnen, websites en instanties genoemd.

^{naar boven}

Gemeentelijke monumenten

Bij gemeentelijke monumenten gaat het om monumentale gebouwen die voor de gemeente belangrijk zijn. De panden op de gemeentelijke lijsten worden beschermd op basis van een gemeentelijke monumentenverordening. Tot nu toe hebben in Drenthe alleen de gemeenten Assen, Emmen en Meppel een eigen gemeentelijke monumentenlijst.

Verbouwingen
Als een pand op de gemeentelijk monumentenlijst staat, betekent dat niet dat er niets meer aan mag veranderen. Gebruiksmogelijkheden en economisch belang worden ook bij de beoordelen van de plannen betrokken. Het belangrijkste criterium bij de beoordeling is dat het karakter en de cultuurhistorische waarde niet onevenredig mogen worden aangetast.

Omgevingsvergunning

Bij verbouw van een gemeentelijk monument heeft u een omgevingsvergunning nodig. Uw gemeente vraagt hierover een oordeel aan de commissie Ruimtelijke kwaliteit en cultuurhistorie.  

Financiering
Een aantal gemeenten verlenen subsidies en laagrentende leningen aan eigenaren van gemeentelijke monumenten.

Neem voor meer informatie over gemeentelijke monumenten contact op met de afdeling Monumentenzorg van uw gemeente.

^{naar boven}

Provinciale monumenten
Met de Provinciale Monumentenlijst beschermd de provincie Drenthe wat er aan cultuurhistorisch waardevolle zaken van bovenlokale betekenis over is. Beschermen betekent duidelijk niet dat eventuele ontwikkelingen bij voorbaat uitgesloten worden en dat u als eigenaar helemaal niets meer met uw pand mag. Ontwikkelingen blijven mogelijk maar wel met behoud van de monumentale waarden. Behalve panden zullen op de lijst ook archeologische monumenten, historisch-geografische elementen en gebieden worden opgenomen. Drents Plateau zal de komende jaren nodig hebben om deze grote klus te klaren. De verwachting is dat de nieuwe lijst in 2010 gereed zal zijn.

Verbouwingen

Als een pand op de Provinciale Monumentenlijst staat betekent dat niet dat er niets meer aan mag veranderen. Gebruiksmogelijkheden en economisch belang worden ook bij de beoordelen van de plannen betrokken. Het belangrijkste criterium bij de beoordeling is dat het karakter en de cultuurhistorische waarden niet onevenredig mogen worden aangetast.

Omgevingsvergunning

Bij verbouw van een provincaal monument heeft u een omgevingsvergunning nodig. De aanvraag voor een omgevingsvergunnining dient u in bij uw gemeente. Uw gemeente vraagt hierover advies aan de commissie Ruimtelijke kwaliteit en cultuurhistorie. De gemeente neemt binnen acht weken een besluit om de omgevingsvergunning af te geven.

Financiering 

Speciaal voor de eigenaren van provinciale monumenten is er de mogelijkheid voor de werkzaamheden gericht op het instandhouden van het monument tegen een rente die behoorlijk onder de marktwaarde ligt, geld te lenen uit het Drents Monumentenfonds, kijk voor meer informatie op de website www.provincialemonumentendrenthe.nl

^{naar boven}

Panden in beschermd stads- en dorpsgezicht
Op grond van de Monumentenwet 1988 kan de minister een gebied aanwijzen als beschermd stads- en dorpsgezicht. In de officiële omschrijving van stads- en dorpsgezicht staat dat het moet gaan om 'groepen van onroerende zaken die van algemeen belang zijn wegens hun schoonheid, hun onderlinge ruimtelijke of structurele samenhang dan wel hun wetenschappelijke of cultuurhistorische waarde en in welke groepen zich één of meer monumenten bevinden'. Drenthe telt enkele tientallen beschermde stads- en dorpsgezichten.

Verbouwingen
Anders dan de naam doet vermoeden, is een beschermd stads- of dorpsgezicht niet 'onveranderbaar'. Wel worden de bestaande kwaliteiten en karakteristieken extra goed bewaakt door de commissie Ruimtelijke kwaliteit en Cultuurhistorie  bij de beoordeling van plannen voor een verbouwing in het gebied.

Afbraak
Onder bepaalde voorwaarden kunnen panden in een beschermd stads- of dorpsgezicht, die zelf geen monumentstatus hebben, worden gesloopt om plaats te maken voor vervangende nieuwbouw. De gemeente moet uitdrukkelijk toestemming voor de sloop geven. Bovendien zullen de nieuwbouwplannen in het beschermd stads- en dorpsgezicht aan hogere eisen moeten voldoen dan bij nieuwbouw in niet-beschermde stadsdelen.

Neem voor meer informatie contact op met de afdeling Monumentenzorg van uw gemeente.

^{naar boven}